Navorsing | Jonger produsente wil vinniger uittree

  • 05 May 2022
  • 332
  •  Senwes
  •  
  •  news



Só meen dr Kandas Cloete, ʼn senior analis by die Buro vir Voedsel-en Landboubeleid (BFAP), na aanleiding van die bevindinge van haar PhD-proefskrif wat sy in 2021 vir haar studie in landbou-ekonomie aan die Universiteit Stellenbosch ingedien het.

In haar tesis het dr Cloete ʼn ondersoek gelas na produsente se planne om die sektor te verlaat. Sy het ook die grootste faktore wat dié besluit beïnvloed nagevors en gekyk wat hierdie planne vir plaasuitbreiding en nuwe toetreders beteken.

“Ons almal ken iemand, of iemand wat iemand ken, wat in die afgelope paar jaar uit die landbou getree het,” sê dr Cloete. “Die vraag waarom produsente uit die boerdery tree en hul grond verkoop, is ʼn onderwerp wat histories in data-tabelle en vanuit ʼn beleidsperspektief gedek is. My belangstelling was om vooruit te skat of hierdie patroon gaan voortduur, en wat die dryfkragte is agter die besluit om uit te tree of aan te bly.”

Terugvoer is van 450 deelnemers ontvang. Dit sluit produsente in met planne om uit te brei, wat hul boerderybedrywighede wil hou soos dit is, of dié wat beoog om uit die landbou te tree.

Dr Cloete se bevindinge toon dat ongeveer 20% (ʼn vyfde) van die land se produsente beplan om die mark binne die volgende dekade te verlaat. Diegene wat die mark behoort te verlaat weens ouderdom of armoede en dit nié doen nie, blyk egter uit die navorsing om ʼn verdere bron van kommer te wees.

Volgens dr Cloete sal produsente wat binne die volgende tien jaar uittree, ʼn derde-generasie, 54-jarige individu met 26 jaar ondervinding en ʼn kollegediploma of universiteitsgraad wees. “Hierdie produsent betaal tipies nog af aan langtermynlenings, terwyl hy ook produksielenings en ander tipes skuldkapitaal gebruik. Dié produsente se strategie sal wees om eerder boerderywerksaamhede kleiner te maak as om uit te brei. Om die rede sal dit moeilik wees om lenings te bestuur, terwyl hulle ook aftrede in die oog moet hou.

Hoewel daar geen verband tussen omset en uittreeplanne is nie, glo dr Cloete dat ʼn omset van R10 miljoen of meer per jaar ʼn belangrike rol speel in die besluit om te bly.

Die besluite word ook beïnvloed deur sakevertroue en produksielenings. “Dit is gewoonlik ʼn kombinasie van verskillende faktore wat die besluit om uit die boerdery te tree en die grond te verkoop, bepaal.” Faktore soos finansiële probleme, ʼn gebrek aan betroubare arbeid, onsekerheid aangaande die grondhervormingsbeleid en kommer oor landelike veiligheid is van die aspekte wat die besluit om uit te tree dryf.

Grondmark funksioneer goed

Dr Cloete sê daar is genoeg grond in die mark beskikbaar as gevolg van sekere produsente se uittreeplanne. Dit kan ander wat óf tot die sektor wil toetree óf hulle huidige werksaamhede wil uitbrei, akkommodeer.

Die resultate toon dat die Suid-Afrikaanse grondmark inderdaad goed funksioneer en dit word bewys deur produsente se voorneme om uit die boerdery te tree. Om hierdie rede is grondaanbod – in die algemene sin – nie ʼn beperkende faktor in transformasie in die landbousektor nie.

Nogtans word die grondmark in ʼn mate beperk deur produsente wat nié wil uittree nie, wat voornemende boere verhinder om tot die sektor toe te tree. “Dikwels skep een persoon se besluit om uit te tree ʼn geleentheid vir ʼn ander persoon. Produsente wat besig is om uittreeplanne te maak, is ook besig om uitbreiding deur ander produsente en toegang vir nuwe toetreders moontlik te maak.

Uittree

Dr Cloete noem dat faktore wat produsente verhinder om uit te tree onder meer finansiële kwesbaarheid, versonke koste en transaksiekostes insluit. Pagsoek, grondeienaarskap en die persepsie dat grondmarkpryse sal groei, word ook as bydraende faktore beskryf.

Wat wel kommerwekkend is volgens dr Cloete is dat die aantal produsente wat beplan om voort te gaan met hul weksaamhede ten spyte daarvan dat hulle deur bestaande finansiële verpligtinge beperk word en die feit dat hulle nie beplan om in die toekoms te belê nie.

“Terwyl dit lyk asof daar gesamentlik ʼn groot aptyt is om die bul by die horings te pak, word sommige produsente genoodsaak om uitdagings na die beste van hul vermoë te hanteer. Baie produsente sal egter uiteindelik aftree en hul plase verkoop omdat geen ander lewensvatbare oplossing beskikbaar is nie. 






Related Articles